Nadzwyczajni szafarze Komunii Świętej
W Kościele katolickim szafarz to osoba, która na mocy prawa kościelnego lub specjalnego upoważnienia ma władzę i zadanie udzielania sakramentów oraz rozdzielania darów duchowych (łac. minister – sługa, szafarz).
Pojęcie to stosuje się w dwóch głównych znaczeniach: ogólnym (dotyczącym wszystkich sakramentów) oraz szczegółowym (dotyczącym rozdzielania Komunii Świętej).
1. Szafarz sakramentów (podział ogólny)
W prawie kanonicznym rozróżnia się dwa typy szafarzy:
- Szafarz zwyczajny (minister ordinarius) – osoba posiadająca święcenia (biskup, prezbiter lub diakon), która z racji urzędu ma stałą władzę udzielania danego sakramentu.
- Szafarz nadzwyczajny (minister extraordinarius) – osoba dopuszczona do udzielania sakramentu w szczególnych okolicznościach (np. brak szafarza zwyczajnego, niebezpieczeństwo śmierci lub delegacja biskupa).
| Sakrament | Szafarz zwyczajny | Szafarz nadzwyczajny |
| Chrzest | Biskup, prezbiter (ksiądz), diakon | W razie konieczności (np. zagrożenie życia): każdy człowiek mający właściwą intencję |
| Bierzmowanie | Biskup | Prezbiter (upoważniony prawem lub przez biskupa) |
| Eucharystia (sprawowanie Mszy) | Wyłącznie ważnie wyświęcony kapłan (biskup, prezbiter) | Brak możliwości zastępstwa |
| Pokuta (spowiedź) | Wyłącznie kapłan (biskup, prezbiter) posiadający jurysdykcję | Brak |
| Namaszczenie chorych | Wyłącznie kapłan (biskup, prezbiter) | Brak |
| Święcenia (diakonat, prezbiterat, episkopat) | Wyłącznie biskup | Brak |
| Małżeństwo | Nowożeńcy nawzajem dla siebie (kapłan lub diakon jest urzędowym świadkiem Kościoła błogosławiącym związek) | Świecki delegowany przez biskupa (w rejonach misyjnych przy braku duchownych) |
2. Szafarz Komunii Świętej (Eucharystii)
W potocznym języku parafialnym mianem „szafarza” określa się najczęściej osoby rozdzielające Ciało i Krew Chrystusa wiernym:
- Zwyczajni szafarze Komunii Świętej:
- Biskupi, prezbiterzy oraz diakoni.
- Nadzwyczajni szafarze Komunii Świętej:
- Osoby świeckie (często mężowie, ojcowie rodzin, a w wielu diecezjach także kobiety i siostry zakonne), które ukończyły odpowiedni kurs teologiczno-liturgiczny i otrzymały od biskupa diecezjalnego misję kanoniczną.
- Ich zadaniem jest:
- Pomoc w rozdawaniu Komunii Świętej podczas Mszy, gdy uczestniczy w niej bardzo duża liczba wiernych, a brakuje kapłanów.
- Zanoszenie Komunii Świętej chorym, starszym i leżącym w domach lub szpitalach w niedziele i święta.